รวมคู่มือวิธีใช้อุปกรณ์ยาสูดและยาพ่นอย่างถูกวิธี

ยาสูดและยาพ่นเป็นยารักษาโรคในระบบทางเดินหายใจและภูมิแพ้ที่ต้องอาศัยเทคนิคการใช้อย่างถูกต้อง เพื่อให้ตัวยาเข้าไปฤทธิ์ในตำแหน่งที่ต้องการได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลอุทุมพรพิสัย จึงได้สรุปขั้นตอนการใช้งานอุปกรณ์แต่ละชนิดอย่างละเอียด ดังนี้

1. วิธีใช้ยาสูด Handihaler

ขั้นตอนการใช้งาน:

1. ดึงเปิดฝาขึ้น แล้วเปิดปากกระบอกออก
2. แกะเม็ดยาออกจากแผง และใส่เม็ดยาลงในช่องตรงกลางสำหรับใส่เม็ดยา
3. ปิดปากกระบอกให้แน่น แล้วกดปุ่มกด 1 ครั้งเท่านั้น จนได้ยินเสียง "คลิก" (โดยยังคงเปิดฝาค้างไว้)
4. หายใจออกทางปากให้สุดเต็มที่ ใช้ริมฝีปากอมปากกระบอกให้แน่น เงยหน้าเล็กน้อย จากนั้นสูดลมหายใจเข้าทางปากอย่าง เร็ว แรง และลึก แล้วนำเครื่องออกจากปาก
5. เปิดปากกระบอกอีกครั้ง เคาะเอาแคปซูลออกทิ้งไป ปิดปากกระบอกและฝาให้สนิท

คำแนะนำเพิ่มเติม:

• แบ่งแผงยาตามรอยปรุ และลอกแผงยาตามลูกศรสีดำเพียงครั้งละ 1 แคปซูล
• ควรแกะยาออกจากแผงเมื่อต้องการใช้เท่านั้น เนื่องจากยาอาจชื้นได้ง่าย

2. วิธีใช้ยา Spiolto

การเตรียมเปิดใช้ครั้งแรก

1. ดึงฐานใสออก (ทำขณะที่ฝาปิดอยู่) โดยกดปุ่มยึดฐานใสพร้อมดึงฐานใสออก
2. ใส่หลอดคาร์ทริดจ์เข้าไปในอุปกรณ์ โดยดันปลายด้านที่แคบเข้าทางหลอดคาร์ทริดจ์อย่างแรงเพื่อให้เข้าจนสุด
3. ใส่ฐานใสกลับเข้าไป โดยดันจนได้ยินเสียงคลิก
4. หมุนฐานใสไปตามทิศทางลูกศรสีดำ (ขณะฝาปิดอยู่) จนได้ยินเสียงคลิก
5. เปิดฝาจนสุด
6. ตั้งอุปกรณ์ให้ชี้ลงพื้น กดปุ่มปล่อยยา 1 ครั้ง ปิดฝา แล้วทำซ้ำขั้นตอนเปิด/หมุน/กด จนกว่าจะเห็นควันยาพุ่งออกมาเพื่อมั่นใจว่าเครื่องพร้อมใช้งาน (หากแถบตัวเลขเลื่อนมาจนสุดแถบสีแดง แสดงว่ายาหมด)

ขั้นตอนการใช้งานประจำวัน

1. หมุนฐานใสไปตามลูกศรสีดำบนฉลาก (ขณะปิดฝา) จนได้ยินเสียงคลิก (หมุนครึ่งรอบ)
2. เปิดฝาปิด แล้วดันจนฝาเปิดเต็มที่
3. หายใจออกให้เต็มที่อย่างช้า ๆ
4. ประกบริมฝีปากรอมปากกระบอกให้แน่น (ระวังอย่าให้ริมฝีปากปิดช่องอากาศ)
5. สูดหายใจเข้าทางปากลึก ๆ ช้า ๆ พร้อมกับกดปุ่มปล่อยยา จากนั้นกลั้นหายใจประมาณ 10 วินาที หรือนานที่สุดเท่าที่จะทนได้

3. วิธีใช้ยาสูด Turbuhaler

ขั้นตอนการใช้งาน:

1. เปิดฝาครอบขวดยาออก ถือขวดยาตั้งตรงให้ปลายหลอดอยู่อีกด้านบน
2. บิดฐานหลอดยาไปด้านขวา (ทวนเข็มนาฬิกา) ให้สุด แล้วบิดกลับมาด้านซ้าย (ตามเข็มนาฬิกา) ให้สุด จะได้ยินเสียง "คลิก" แสดงว่ายาบรรจุพร้อมสูด
3. หายใจออกทางปากให้มากที่สุดก่อนใช้ยา โดยถือยาในแนวขนานกับพื้น
4. ใช้ริมฝีปากอมปลายหลอดให้สนิท แล้วสูดหายใจเข้าทางปากอย่าง แรงและลึก
5. กลั้นหายใจไว้อย่างน้อย 10 วินาที หรือนานที่สุดเท่าที่จะทำได้ แล้วค่อย ๆ หายใจออกช้า ๆ
6. ทำความสะอาดปลายหลอดด้วยผ้าหรือทิชชูแห้ง แล้วปิดฝาให้สนิท

ข้อควรทราบ:

• หากต้องสูดยามากกว่า 1 ครั้ง ให้เริ่มทำใหม่ตั้งแต่ขั้นตอนแรก
• การเปิดใช้ครั้งแรก ให้หมุนฐานไปขวาสุดและซ้ายสุดจนได้ยินเสียงคลิก 3 ครั้ง จึงเริ่มสูดยาได้
• เมื่อเห็นตัวเลข 0 บนแถบสีแดง แสดงว่ายาหมด (แถบสีแดงจะบอกปริมาณยาที่เหลือเป็นช่วง ช่วงละ 20 ดส)
• หลังสูดยาเสร็จ: ให้กลั้วปากและคอด้วยน้ำสะอาดแล้วบ้วนทิ้งทุกครั้ง เพื่อลดอาการปากคอแห้ง เสียงแหบ และลดการเกิดเชื้อราในช่องปาก (โดยเฉพาะยาที่มีสเตียรอยด์)

4. วิธีใช้ยาสูดพ่นลำคอ (MDI)

ขั้นตอนการใช้งาน:

1. ถือหลอดพ่นยาในแนวตั้ง เขย่าหลอดยา (หากเป็นการใช้ครั้งแรก หรือใช้บรรเทาอาการเป็นครั้งคราว ควรทดลองกดพ่นดูก่อนใช้จริง)
2. หายใจออกทางปากให้สุดเต็มที่
3. ใช้ริมฝีปากอมรอบปากหลอดพ่นยาให้สนิท และเงยศีรษะขึ้นเล็กน้อย
4. สูดหายใจเข้าช้า ๆ และลึก ทางปาก พร้อม ๆ กับกดที่พ่นยา 1 ครั้ง
5. เอาหลอดพ่นออกจากปาก หุบปากให้สนิท กลั้นหายใจให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ แล้วผ่อนลมหายใจออกทางปากหรือจมูกช้า ๆ

ข้อควรทราบ:

• หากต้องพ่นยาอีกครั้ง ให้เว้นระยะห่างจากครั้งแรก 1-2 นาที และเขย่าขวดใหม่ทุกครั้งก่อนพ่น
• เช็ดทำความสะอาดปากหลอดพ่นด้วยน้ำสะอาดและเช็ดให้แห้งก่อนปิดฝา
• หลังพ่นยาเสร็จ: ให้กลั้วปากและคอด้วยน้ำสะอาดแล้วบ้วนทิ้ง เพื่อลดอาการปากคอแห้ง เสียงแหบ และป้องกันเชื้อราในช่องปาก

5. วิธีใช้ยาพ่นจมูก (แบบกดปุ่มด้านข้าง)

การเตรียมเครื่องเมื่อใช้ครั้งแรก:

• เขย่าขวดแรง ๆ ประมาณ 10 วินาที
• กดแป้นยาด้าข้างอย่างน้อย 3-4 ครั้ง เพื่อไล่ฟองอากาศจนกว่ายาจะพ่นออกมาเป็นละอองฝอย

ขั้นตอนการใช้งานประจำวัน:

1. ล้างจมูกหรือสั่งน้ำมูกออกให้หมด และล้างมือให้สะอาด
2. เขย่าขวดก่อนใช้ทุกครั้ง และเปิดฝาครอบ
3. นั่งตัวตรง ก้มศีรษะเล็กน้อย แล้วหายใจออกช้า ๆ
4. สอดปลายที่พ่นยาเข้ารูจมูกประมาณ 1 ซม. โดยให้ปลายหลอดชี้ไปทางผนังด้านข้างจมูก (หันออกจากผนังกั้นจมูกเล็กน้อย)
5. สูดหายใจเข้าช้า ๆ พร้อมกับกดแป้นยา
6. นำปลายพ่นยาออกจากจมูก พร้อมกับหายใจออกทางปาก
7. พ่นยาในรูจมูกอีกข้างด้วยวิธีเดียวกัน แล้วเช็ดทำความสะอาดปลายพ่นก่อนปิดฝาเก็บ

6. วิธีใช้ยาพ่นจมูก (แบบกดแนวดิ่งมาตรฐาน)

ขั้นตอนการใช้งาน:

1. ล้างจมูกหรือสั่งน้ำมูกออกให้หมด และล้างมือให้สะอาด
2. เขย่าขวดก่อนใช้ทุกครั้ง และเปิดฝาครอบขวด
3. นั่งตัวตรง ก้มศีรษะเล็กน้อย หายใจออกช้า ๆ
4. สอดปลายที่พ่นยาเข้ารูจมูกประมาณ 1 ซม. ให้ปลายหลอดชี้ไปทางผนังด้านข้างจมูก (หันออกจากผนังกั้นจมูกเล็กน้อย)
5. ใช้นิ้วมืออีกข้างกดอุดรูจมูกข้างที่เหลือไว้ สูดหายใจเข้าช้า ๆ พร้อมกดพ่นยาเข้าจมูก
6. กลั้นหายใจไว้ประมาณ 2-3 วินาที แล้วค่อย ๆ หายใจออกทางปาก
7. สลับพ่นยาในรูจมูกอีกข้างด้วยวิธีเดียวกัน
8. เช็ดทำความสะอาดปลายพ่นยาให้สะอาด และปิดฝาครอบให้เรียบร้อย

ด้วยความปรารถนาดีจาก

กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลอุทุมพรพิสัย