คู่มือการใช้ยาวาร์ฟารินอย่างถูกต้องและปลอดภัย

ยาวาร์ฟาริน (Warfarin) คือ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด มีหน้าที่ช่วยลดกระบวนการแข็งตัวของเลือด ทำให้เลือดใสขึ้น เพื่อลดโอกาสการเกิด "ลิ่มเลือดอุดตัน" ในระบบไหลเวียนเลือดของร่างกาย หากปล่อยให้เกิดลิ่มเลือดอุดตัน ลิ่มเลือดนั้นอาจหลุดไปอุดตันตามเส้นเลือดบริเวณต่างๆ เช่น แขน ขา ปอด หรือสมอง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดภาวะอัมพฤกษ์ อัมพาต หรืออันตรายถึงชีวิตได้

1. ผู้ป่วยกลุ่มใดบ้างที่จำเป็นต้องได้รับยาวาร์ฟาริน ?

แพทย์จะพิจารณาจ่ายยาวาร์ฟารินให้แก่ผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงหรือมีภาวะสุขภาพ ดังต่อไปนี้ :

• ผู้ที่ผ่านการผ่าตัดใส่ลิ้นหัวใจเทียม
• ผู้ป่วยโรคลิ้นหัวใจ หรือโรครูมาติค (Rheumatic heart disease)
• ผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• ผู้ที่มีภาวะลิ่มเลือดอุดตันในปอด
• ผู้ที่มีเส้นเลือดดำใหญ่อุดตันจากลิ่มเลือด
• ผู้ที่มีเส้นเลือดสมองอุดตันจากลิ่มเลือด
• ผู้ที่มีภาวะการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ

2. ข้อปฏิบัติสำคัญในการรับประทานยาวาร์ฟาริน

การรับประทานยาวาร์ฟารินต้องอาศัยความเคร่งครัดเป็นอย่างมาก เพื่อให้ยาออกฤทธิ์ได้ผลดีและปลอดภัยสูงสุด :

• กินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด: ห้ามลดหรือเพิ่มขนาดยาเองโดยเด็ดขาด
• กินยาเวลาเดียวกันทุกวัน: เพื่อรักษาระดับยาในเลือดให้คงที่
• อ่านวิธีทานใหม่ทุกครั้งที่มาพบแพทย์: เนื่องจากขนาดยาอาจมีการปรับเปลี่ยนตามผลการตรวจเลือดในแต่ละครั้ง

หาก "ลืมกินยา" ต้องทำอย่างไร ?

• ลืมกินไม่เกิน 12 ชั่วโมง: ให้รีบทานยาทันทีที่นึกได้ ในขนาดเท่าเดิม
• ลืมกินเกิน 12 ชั่วโมง: ให้ข้ามยามื้อนั้นไปเลย แล้วไปทานยามื้อถัดไปตามเวลาปกติในขนาดเท่าเดิม (ห้ามเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่า)
• จดบันทึกและแจ้งแพทย์/เภสัชกร: ทุกครั้งที่ลืมกินยา ควรจดบันทึกไว้และแจ้งให้แพทย์ทราบในการพบกันครั้งถัดไป

3. สังเกตสัญญาณเตือนและอาการผิดปกติ

ผู้ที่รับประทานยาวาร์ฟารินควรหมั่นสังเกตอาการของตนเอง หากพบสัญญาณเตือนต่อไปนี้ควรรีบจัดการอย่างเหมาะสม :

🔴 อาการมีเลือดออกผิดปกติ (ระดับยาในร่างกายอาจสูงเกินไป)

• มีจ้ำเลือดหรือรอยเขียวช้ำตามตัว
• ไอเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือด
• อุจจาระมีเลือดปน หรืออุจจาระมีสีดำสนิท
• ปัสสาวะมีเลือดปน หรือปัสสาวะสีดำ
• เกิดบาดแผลแล้วเลือดไหลไม่หยุด
• มีเลือดออกผิดปกติส่วนอื่นๆ เช่น เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟันไม่หยุด

🔵 อาการจากการอุดตันของลิ่มเลือด (ระดับยาในร่างกายอาจต่ำเกินไป)

• ปวดศีรษะเฉียบพลัน
• แขนขาบวม โต หรือปวดตึง
• หน้ามืด หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก
• พูดลำบาก ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก

(หากพบอาการรุนแรง เช่น ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง อุจจาระสีดำ หรือเลือดไหลไม่หยุด ควรรีบมาพบแพทย์ทันที)

4. ทำความรู้จักกับ "ค่าไอเอ็นอาร์ (INR)"

ในการติดตามผลการรักษา แพทย์จะทำการเจาะเลือดเพื่อดู ค่าไอเอ็นอาร์ (INR)

• ค่า INR คืออะไร? คือค่าที่บ่งบอกถึงระยะเวลาการแข็งตัวของเลือดว่าช้าหรือเร็วเท่าใด ซึ่งช่วยให้แพทย์ใช้เป็นข้อมูลในการปรับขนาดยาให้เหมาะสม
• ค่า INR ที่ต้องการ: โดยทั่วไปเป้าหมายจะอยู่ที่ 2 - 3 (หมายเหตุ : ผู้ป่วยบางรายแพทย์อาจกำหนดเป้าหมายสูงหรือต่ำกว่านี้ตามสภาวะโรค)

ความหมายของค่า INR

• ค่า INR สูง (เลือดใส/แข็งตัวช้าเกินไป) : เสี่ยงต่อการเกิด ภาวะเลือดออกผิดปกติ
• ค่า INR ต่ำ (เลือดข้น/แข็งตัวเร็วเกินไป) : เสี่ยงต่อการเกิด ลิ่มเลือดอุดตัน

5. อาหารที่มีผลต่อยาวาร์ฟาริน

อาหาร สมุนไพร และวิตามินบางชนิดสามารถส่งผลต่อการออกฤทธิ์ของยาวาร์ฟารินได้ ดังนั้น ข้อแนะนำสำคัญที่สุดคือ ควรรับประทานอาหารในปริมาณที่สม่ำเสมอเป็นประจำ ไม่ควรกินมากไปหรือหยุดกินทันที

• อาหารที่เพิ่มฤทธิ์ยาวาร์ฟาริน (ทำให้เลือดเจือจาง/ออกฤทธิ์มากขึ้น) : มะม่วง, กระเทียม, ขิง, ขมิ้นชัน, น้ำมันปลา, วิตามินอี, มะละกอ
• อาหารที่ลดฤทธิ์ยาวาร์ฟาริน (ทำให้เลือดแข็งตัวง่ายขึ้น/ออกฤทธิ์ลดลง) : ผักใบเขียว (เช่น บรอกโคลี กะหล่ำปลี ผักโขม), นมถั่วเหลือง, โสม, ชาเขียว

(หมายเหตุ : ไม่จำเป็นต้องงดรับประทานอาหารเหล่านี้โดยสิ้นเชิง แต่ควรรับประทานในปริมาณที่เท่าๆ กันเป็นประจำ เพื่อไม่ให้ระดับยาในเลือดผันผวน)

ด้วยความปรารถนาดีจาก

กลุ่มงานเภสัชกรรมและคุ้มครองผู้บริโภค โรงพยาบาลอุทุมพรพิสัย